bilgievlerim
Logo Design by bilgievlerim.blogspot.com
TÜRKİYE CANIM FEDA TÜRKİYE CANIM FEDA

Çevirci -Translate - Перевести


26 Aralık 2016 Pazartesi

İslamiyette Kölelik ve Dinimizdeki yeri

Osmanlı'da köle pazarı

İslamiyet ve Kölelik


Fas’taki İngiltere Başkonsolosu 1842’de, köleliğin kaldırılması ya da azaltılması konusundaki, hükümetinin dünya çapında gayretlerinin bir parçası olarak, o ülkenin sultanına bu konuda ne yaptıklarını sordu. Sultan ona şaşkınlığını belirten bir mektupla yanıt verdi ve köle ticaretinin, Ademoğulları’nın yaratıldığından beri; o güne kadar tüm ulusların ve dinlerin fikir birliği içinde oldukları bir konu olduğunu belirtti. Sultan, mektubunda köleliğin herhangi bir ulus ya da din tarafından yasaklanmak istendiğini bilmediğini, kimsenin bu konuda konuşmadığını da bildirdi, bu konunun gün gibi açık olduğunu ve bunu herkesin bildiğini, kabul ettiğini söyledi.
Sultan, köleliği kısıtlama ya da yasaklama konusundaki yasalar hakkında gerçekten bilgi sahibi değildi, bu konuda geri kalmıştı ama köleliğin tarihteki yeri hakkında da ne yazık ki haklıydı. Kölelik gerçekten de insanlık tarihi kadar eski bir olaydı. Asya, Afrika, Avrupa ve Kolomb öncesi Amerika’da hep vardı kölelik. Yahudilik, Hıristiyanlık, İslam ve tüm diğer dinler kabul etmiş, benimsemişti köleliği.
İslamiyet’te kölelik kurumunun olduğunu öğrenmek çağdaş Müslümanların çoğunluğunu şoke etse de bu düşünce günümüzde dahi İslam hukukunun bir parçasıdır. Suudi Arabistan Alimler Heyeti üyesi Dr. Salih Fevzan’ın da belirttiği gibi “Kölelik İslam’ın bir parçasıdır. Çünkü kölelik cihadın bir parçasıdır ve cihat da İslam baki oldukça var olacaktır.” O halde diyebiliriz ki, yeryüzündeki herkes Müslüman olana kadar İslamiyet’teki kölelik kavramının kalkması olanaksız görünmektedir.
Eski ve Yeni Ahitler’de olduğu gibi Kuran’da da köleliğin varlığından söz edilir. Hz. Muhammed ve müritlerinin köleleri vardı ve bazılarını savaşlarda esir alarak köle yapmışlardı. Kuran’ın daha sonra doğrulanan ve ayrıntılı olarak hazırlanan yasaları eski kölelik kurumunda iki büyük değişiklik yaptı ki bunların büyük etkileri olacaktı. Bunlardan biri özgürlüğün istismarı; diğeri de kesin tanımlamalı koşullar dışında özgür insanların köleliği konusuydu. Örneğin İslam öncesi Arap toplumunda efendinin köle üzerindeki hakları mutlak derecede sınırsızdı. Köleler insan olarak görülmediğine göre, efendinin cariyesini fuhşa zorlayarak bu yolla para kazanması da gayet sıradan bir olaydı.
Kuran da kendinden önceki kutsal kitaplar gibi kölelik kurumunu kabul eder ama “abd  – köle” sözcüğünü ender olarak kullanır, onun yerine mâ meleket eymânüküm (sağ elinin sahip olduğu) deyimi kullanılır. Kuran, efendi ve kölenin eşit olmadığını ve efendinin söz sahibi olduğunu da belirtir. Örneğin efendisinden kaçan Müslüman bir kölenin kıldığı hiçbir namaz geçerli olmaz. Nahl Suresi 75. ayet köle ile efendisi arasındaki ayrımı vurgular:
Allah, hiçbir şeye gücü yetmeyen, başkasının malı olmuş bir köle ile kendisine güzel bir rızık verilen ve o rızıktan gizli ve açık olarak harcayan özgür bir insanı örnek verdi. Hiç bunlar eşit olur mu?
İslamiyet köleliği kaldırmamış ve onu devam ettirmiş olmasına rağmen Arap kölelerin durumları gittikçe düzelmiş, köleler bazı dinsel, dolayısıyla sosyal statüye ve bazı yasal haklara sahip olmuşlardır. Kuran emretmeden köleye karşı yumuşak davranılmasını ister ve satın alma ya da azat etme yoluyla serbest bırakılmasını şiddetle öğütler. Bu büyük bir yeniliktir. Zira İslamiyet öncesi Arap toplumunda sık sık savaş olduğu için köle azat etmeye çok ender rastlanırdı. Kuran köle sahiplerine, kölelerin para kazanıp kendi özgürlüklerini satın almaları konusunda yardımcı olmalarını öğütler. Yahudi ve Hıristiyanlarla değil ama putperestlerle olan büyük bir inanç farkına göre, iman etmiş bir köle İslam’da ve Allah katında özgür insanın kardeşi sayılır ve özgür putperestin üstündedir. Bu nokta çeşitli hadislerde belirtilmiş, Hz. Peygamber’in, kölelere karşı iyi davranılmasını, zulüm yapılmamasını söylediği ve onları özgür bırakmayı tavsiye ettiği yazılmıştır.
Hz. Peygamber’in ölümünden sonra İslam toplumunu yöneten ilk halifeler de yeni insancıl reformlar yapmışlardır. Özgür Müslümanların köle yapılması engellenmiş ve sonuçta yasaklanmıştır. Özgür insanların kendilerini ya da ailelerini, çocuklarını köle olarak satmaları yasadışı sayılmış, suçlanan ya da borçlanan kişilerin köle olarak alınıp satılmaları tamamen yasaklanmış, ama bunlar Roma topraklarında kalmış ve Hıristiyan Avrupa’da en azından on altıncı yüzyıla kadar sürmüştür. Daha sonra özgürlük konusu üzerinde daha çok durulmuş, bu konu İslam hukuk ilminin bir düsturu haline gelmiş, köle olarak tanınmayan herkesin özgür olduğu kabul edilmiştir.
islamiyette kölelik ile ilgili görsel sonucu

İslamiyet Köleliği Neden Kaldırmadı?

Tüm eşitlik idealine karşın İslamiyet’tin köleliği kaldırmaması bir tezat olarak görülebilir. İslamiyet’in köleliği kaldırmamasının nedenleri üzerine birkaç farklı görüş vardır. Bunlardan birincisi, İslamiyet’teki savaş hukukunun doğurabileceği istenmeyen sonuçlardır.
Şöyle ki, İslamiyet’te köleliğin temel kaynağı savaş esirliği idi ve İslam hukukuna göre bir savaş sonucu esir edilen kişi için üç seçenek bulunuyordu:
  • Bedelsiz ya da fidye karşılığı serbest bırakmak,
  • Köle yapmak,
  • Öldürmek.
Bu durumda kölelik kurumu kaldırılırsa geriye yalnızca iki seçenek kalıyordu. Ya esirin serbest bırakılması ya da öldürülmesi.  Bedelsiz serbest bırakmak en az kullanılan seçenekti. Çünkü dökülen önce kana karşılık bir esir bedel alınmadan serbest bırakıldığında Müslümanlar hiçbir çıkar sağlayamadığı gibi kendileriyle yeniden savaşabilecek birini serbest bırakmış oluyorlardı. O halde hiç değilse fidye karşılığında serbest bırakılmalıydı ki İslam ordularını daha da güçlendirmek için maddi kaynak olsun.
Peki, esir için fidye verilmezse? O halde kölelik de olmadığına göre geriye tek seçenek olarak öldürmek kalıyordu ki bu hiç kimsenin istemediği bir durumdu. Bu kötü akıbeti engellemek için köleliğin kaldırılmadığını savunan İslam hukukçuları vardır.
Yine İslam hukukçularının bazılarına göre kölelik inançsızlığın bir cezasıdır. Köleliğin bir iyileştirme kurumu olduğunu savunanlar olduğu gibi bu kurumun bir İslamlaştırma ve doğru yolu bulma aracı olarak kullanıldığı konusunda da görüşler bulunur. Yani kölelik, insanların (savaş esiri ve putperestlerin kaçırılması yoluyla) İslam’ı kabul etmesi yolunda bir araçtır.
İslamiyet kölelik kurumunu onaylamakla birlikte getirdiği yeniliklerden birincisi kölelik kaynaklarına sınır koymasıdır.  İslam hukukunda köleliğin iki kaynağı vardır. Savaş esirliği ya da doğumdan gelen kölelik. İslamiyet daha önceki dönemlerde görülen kişinin kendisini satarak ya da borç nedeniyle kölelik gibi kölelik kaynaklarını yasaklar. Bu reformlar sayesinde yeni köle kaynakları sınırlandı ve terk edilmiş çocuklar ya da özgür insanlar artık eskiden olduğu gibi yakalanıp köle yapılamadı.
Yeni toprakların hızla fethedildiği dönemlerde, kutsal savaşlar sayesinde köle sayısı artıyordu, ama sınırlar sabitleşince bu kaynaklar da kurudu. Savaşlar artık Bizans ya da Hıristiyan devletlerin düzenli ordularına karşı yapılıyordu ve bu savaşlarda alınan esirler ya fidye karşılığı olarak bırakılıyor ya da esir değişimi sayesinde kurtuluyorlardı.  İslam dini yeni fethedilen topraklarda hızla yayılıyor, eski dinlerine sadık kalanlar ve azınlık olanlar bile suç işlemedikleri ya da Müslüman ülke düşmanlarına yardım etmedikleri ve yasalara uyup vergilerini de tam olarak verdikleri takdirde köle yapılamıyordu.
İslam imparatorluğunda Kuran ve ilk halifelerin insancıl eğilimleri bazı diğer etkilerle çelişki oluşturuyordu. Daha önce Roma toprakları olan ve Müslümanların eline geçen topraklarda yaşayanlara uygulanan yasalar buna bir örnek olarak gösterilebilir. Bu topraklarda uygulanan yasalar kölelere karşı oldukça sertti. Fethedilen topraklarda köle sayısı da hem esir düşenler ve hem de dışarıdan getirilenler nedeniyle artıyordu. Köle sayısı artınca onların fiyatları ve insani değerleri de azalıyor, onlara karşı davranışlar da sertleşiyordu. Ama bu yasaların ve davranışların sertleşmesine rağmen İslam ülkelerinin uygulamaları Roma dönemindeki kölelikle kıyaslanınca yine de oldukça yumuşak kalırdı.
İlgili resim

Kölelerin Hakları

Köleler dinsel ve diğer zorunlu hizmetlerden muaf tutuluyordu. Onların ifadeleri mahkemelerde geçerli değildi. Ceza yasasına göre bir kişiye hakaret, para cezası ya da kan davası gibi suçlarla ilgili olarak köleye verilen cezalar özgür bir insana verilen cezaların yarısı kadardı. Kötü davranış beğenilmiyordu ama bu nedenle bir ceza yoktu şeriat yasalarında. Medeni hukuk denilen konularda ise kölenin hiçbir yasal hakkı yoktu. Bir anlaşma imzalayamaz, bir yer kiralayamaz, miras sahibi olamazdı. Bir ceza ödemesi gerektiğinde bunun sorumlusu efendisi olurdu. Fakat durumu yine de Yunan ve Roma kölelerinden daha iyiydi, çünkü İslam hukukçuları insancıl konulara daha çok önem veriyorlardı. Örneğin bir efendi, kölesinin sağlığı bozulduğunda onu tedavi ettirmek ve yaşlılığında ona destek olmak zorundaydı. Eğer bir köle sahibi kölesine karşı iyi davranmaz, gerekenleri yapmazsa o zaman kadı, onu kölesini satmaya ya da azat etmeye zorlayabiliyordu. Köle sahibi kölesini gerektiğinden fazla çalıştırıp ona eziyet edemezdi, bunu yaparsa cezalandırılırdı ama bu cezanın ne olacağı yasalarda belirtilmemişti. Bir köle özgürlüğünü kazanmak için uğraşıyorsa efendisi onun bakımından sorumlu tutulamıyordu. Köle toprak sahibi olamazdı ama belirli bir kira karşılığında tarla sahibi olabiliyordu.
Köle ancak efendisinin izniyle evlenebiliyordu. Köle erkek teorik olarak özgür bir kadınla evlenebilirdi ama pratikte bunun yeri yoktu. Bir köle sahibi de kadın kölesiyle ancak onu azat ettikten, özgürlüğünü verdikten sonra evlenebiliyordu.
İslam yasalarında bir kölenin özgürlüğünü kazanması ile ilgili bazı yollar vardı. Sahibinin köleyi azat etmek bunlardan biriydi ve kölesini azat eden kişi serbest kalan kölesine onaylı bir izin belgesi vermek zorundaydı. Kölenin azat edilmesi çocuklarını da kapsıyordu ve köle bu azat işleminden kuşkulanırsa bunu şikayet konusu yapabilirdi.
Bir diğer yönteme göre köle sahibi kölesini belirli bir para karşılığı bırakır ve bu da yazılı bir anlaşmayla yapılırdı. Kölenin özgürlüğünü mal veya para karşılığı satın almak için sahibi ile yaptığı bu anlaşmaya Mukatebe denilirdi. Sahibi ondan sonra kölesi üstünde hiçbir hak iddia edemezdi. Köle yine de bazı yasal haklardan mahrumdu ama gerçekte tamamen özgürdü. Böyle bir anlaşmaya köle sahibi değil, ancak köle son verebilirdi. Kölenin anlaşmadan sonra doğan çocukları özgür olurdu. Köle sahibi isterse kölesini belirli bir zamanda serbest bırakacağını önceden belirleyebiliyordu. Ölümünden sonra kölenin özgürlüğünü mirasçılarından da isteyebilirdi. Fakat hukuk okullarında bu yasa konusunda bazı fikir ayrılıkları vardı.
Köle sahibinin isteğine bağlı olan bu koşullara ilaveten, efendinin isteği dışında köleye özgürlük sağlayabilen çeşitli yasal yollar da vardı. Örneğin bir kadı, köle sahibini, kölesine kötü davrandığı için azat etmeye zorlayabilirdi. Efendisinden hamile kalan bir köle kadına da, geri alınamayan bazı yasal haklar tanınıyordu.
Müslüman devlette yaşayan ve diğer dinlerden olan azınlıklar, örneğin Hıristiyan ve Yahudi aileler de gücü yeterse köle satın alıp kullanabiliyorlardı. Müslüman olmayanların Müslüman köle kullanmaları yasaktı ve bir gayrimüslim kölesi İslam dinini kabul ederse o gayrimüslim onu azat etmek ya da satmak zorundaydı. Yahudiler ve Hıristiyanlar evlerine Müslüman cariye alamazlardı ve kadın köleleriyle cinsel temasları kendi din adamları tarafından yasaklanıyordu.
Özgür bir Müslüman köle yapılamazdı ama bir gayrimüslim kölenin, Müslüman olması için serbest bırakılması gerekmiyordu. Onun kölelik statüsü Müslüman olmasıyla değişmediği gibi, yeni doğan çocuğu da kölelikten kurtulamıyordu.
Bazı dönemlerde kölelerin isyanları görülüyordu ve kaçak kölelerle ilgili çıkarılan yasalara bakılırsa bu tür olaylar hiç de az değildi. Komşu ülkelerden gelmiş köleler kaçarak memleketlerine dönebiliyorlardı ve Osmanlı topraklarından kaçarak Avrupa ülkelerine sığınmış ve kölelik anılarını yazmış eski köleler vardır. Ama uzak yerlerden ve Afrika’dan getirilmiş kölelerin kaçıp kurtulmaları pek görülmezdi.
İlgili resim

İslamiyet’te Köleliğin Kaynakları

Gördüğümüz gibi köleler esir düşerek, haraç ya da vergi karşılığı olarak ve satın alınarak getiriliyor ya da köle ailelerin doğan çocukları da köle oluyorlardı.
Esir alma: İslam’ın ilk dönemlerinde, toprakların genişletilmesiyle esir edilenler kölelerin en önemli kaynağını oluşturuyordu. Ama daha sonra sınırların sabitleşmesi sonucu, esir edilip köle yapılanların sayıları düşmeye başladı. Sınır savaşları ve sahillere yapılan saldırılarla yeni köleler sağlandı ama bunların sayıları azdı ve genelde esir değişimiyle değiştiriliyorlardı. Daha sonra Afrika ve Hindistan gibi bölgelere yapılan seferlerle esir sayısı biraz artar gibi oldu ama İslam’ın yayılması ve Müslüman olmayanlara azınlık statüsü verilmesiyle köle sayısında yine azalma başladı.
Haraç alma: Bazen fethedilmiş ülkelerden haraç ve vergi gibi alacaklar karşılığında köleler alınırdı. Örneğin Nubia’ın zenci kralıyla MS 652’de yapılan bir anlaşmaya göre bu ülke her yıl belirli sayıda köle verecekti. Nubia’nın uzun yıllar işgal edilmemesinin bir nedeni de bu olabilir. Anlaşmaya göre her yıl birkaç yüz erkek ve kadın köleyle birlikte filler, zürafalar ve diğer vahşi hayvanların verilmesi en azından on ikinci yüzyıla kadar devam etti, ama o dönemde Mısır’ın Müslüman hükümdarlarıyla Nubia’nın Hıristiyan kralları arasında çıkan kanlı savaşlar sonunda bu haraç verme dönemi kapandı. İran ve Orta Asya’daki prenslerle topraklarını fetheden Arap kralları arasında da köle almak için anlaşmalar yapıldı ama bunlar kısa süreli oldu.
Köle Çocukları: Köle ailelerin çocuklarıyla sağlanan köle artışı pek büyük değildi ve köle nüfusunun devamını pek sağlayamadı. Buna karşın Yeni Dünya’daki köle sayısında büyük ve hızlı bir artış yaşanıyordu. Aradaki farkın nedeni, Müslüman nüfusun yaşadığı Ortadoğu’da kölelerin sürekli olarak azat edilmeleri olabilir; özgür köle sahipleri kölelerini sık sık azat ediyor, onlara özgürlüklerini veriyorlardı. İslam dünyasında köle sayısının azalmasının başka nedenleri de vardı elbette. Bazıları şunlardır:
  • Erkek esirlerin çoğu hadım edilerek getiriliyor ve bunlar çocuk sahibi olamıyorlardı. Bunların içinde güçlü ve hadım edilmese bir aile kurabilecek erkek sayısı çoktu.
  • Asker olmayı başaran köleler üst rütbelere kadar terfi edebiliyor, bir aşamadan sonra özgür oluyor ve onların çocukları da özgür insanlar olarak yaşıyorlardı.
  • Genelde sadece uşak, hizmetçi ve işçi olarak hizmet veren aşağı tabaka köleler bu görevlerinde kalıyor ve bu işlerini çocuklarına devrediyorlardı. Ama bu tür kölelerin sayıları pek fazla değildi, bu tür kadın ve erkek kölelerin birbiriyle görüşmelerine izin verilmiyor ve evlenmeleri de teşvik edilmiyordu.
  • Alt tabaka çalışanlar ve yüksek rütbeli komutanlar da dahil olmak üzere köleler arasında ölüm oranı yüksekti. Köleler genellikle uzak ve gelişmemiş yerlerden geliyorlardı ve bağışıklık sistemleri pek iyi çalışmadığı için hastalandıklarında çabuk iyileşemiyor, genelde çabuk ölüyorlardı. On dokuzuncu yüzyılda Kuzey Afrika’ya seyahat eden Batılı gezginler o ülkelere getirilen zenci köleler arasındaki yüksek ölüm oranından söz etmişlerdir.
  • Yeni kölelerin yasal yollardan sağlanması için kullanılan en önemli yöntem satın almaydı. Köleler İslam dünyasına komşu olan ülkelerden satın alınıyor ve İslam ülkelerindeki büyük kentlere getirilerek köle pazarlarında satılıyordu.
İslam’ın getirdiği insani reformlara rağmen, İslam İmparatorluğunda ve daha çok da dışında köle ticaretinin artması, insanlık tarihinin üzücü paradokslarından biridir. Roma İmparatorluğu’nda yeni toprakların fethi ya da saldırgan barbarların geri püskürtülmesi sonunda dışardan da köleler geliyordu ama içeriden gelenlerin sayıları daha fazlaydı. Ama bu durum İslam imparatorluğunda mümkün değildi, köleler dışarıdan getiriliyordu. İslam yasalarında köleyi sakatlamak yasaktı. Bu nedenle saraylar ve köşklerdeki harem dairelerini koruyacak olan harem ağaları hadım edilerek dışarıdan getiriliyor ya da bazıları sınırlarda hadım ediliyordu. Ortaçağ ve Osmanlı dönemlerinde başlıca harem ağası kaynakları Slavlar ya da Habeşlerdi. Rum, Batı Afrikalı, Hintli ve seyrek de olsa Batı Avrupalı harem ağaları da vardı.
İslam dünyasına pek çok ülkeden köle getiriliyordu. İlk zamanlar başlıca köle kaynağı olan ülkeler Mısır, İran, Kuzey Afrika, Orta Asya ülkeleri, Hindistan ve İspanya idi. Bu ülkelerden getirilen kölelerin çoğu Arap sahipleri kadar kültürlüydü, İslam’ı kabul ederek ve azat edilmelerini sağlayarak halkın arasına karışanlar çoktu. Savaşlarda alınan esirlerin köle yapılmaları dönemi bitince kölelerin dışarıdan getirtilmesine başlandı. Hindistan’dan, Çin’den, Güneydoğu Asya’dan ve Bizans İmparatorluğu’ndan getirilen az sayıda kölelerin çoğu belirli bir konuda uzman ya da teknisyendi. Herhangi bir meslekleri olmayan kölelerin büyük çoğunluğu ise İslam dünyasının kuzey ve güneyinden geliyordu; beyazlar Avrupa’dan, Avrasyalılar Asya steplerinden ve zenciler de Afrika’dan, Sahranın güneyinden geliyorlardı. Beyaz Avrupalılar ve siyah Afrikalılar arasında köle ticaretinden para kazanmak isteyen çok insan vardı, bunlar komşu çocuklarını bile kaçırıp satmak için fırsat kolluyorlardı. Avrupa’da da köle ticareti almış yürümüştü, köle pazarlarında Müslüman, Yahudi, putperest ve hatta Ortodoks Hıristiyan köleler bile satılıyordu.
Daha çok Slavlar olarak bilinen Orta ve Doğu Avrupalı köleler Fransa ve İspanya yoluyla karadan, diğerleri Kırım yoluyla Doğu Avrupa’dan ve Akdeniz ötesinden gemilerle getiriliyorlardı. Bunların arasında Müslüman korsanlar tarafından Dalmaçya sahillerinde yakalanmış olanlar da vardı. Bunları, İspanya ve Kuzey Afrika köle pazarlarına Avrupalı ve özellikle de Venedikli köle tacirleri getiriyordu. Slavlar İspanya’nın Müslüman bölgesinde çoktu, Kuzey Afrika’da da onlardan epey vardı ama Doğu’da pek fazla değillerdi. Hıristiyan Avrupa’da devletlerin birleşmesiyle beraber Batı Avrupa köle kaynakları kurudu ve sadece hükümet izniyle yapılan korsan seferleri ve Kuzey Afrika sahillerine yapılan baskınlarla sağlananlar kaldı geriye.
Zenci köleler İslam dünyasına Batı Afrika, Fas ve Tunus, Libya Çölü, Çad ve diğer yollar üzerinden, Nil’den Mısır yoluyla, Kızıl Deniz, Hint Okyanusu ve Basra Körfezi yollarıyla getiriliyordu. Bozkırlardan getirilen Türk kökenli köleler Semerkant ve diğer Müslüman Orta Asya şehirlerinde satılıp İran’a gönderilirdi. Karadeniz ve Hazar Denizi bölgesinden alınan köleler genellikle Halep ve Musul’da satılıyordu.
Bol belge bulduğumuz Osmanlı dönemlerinde köle ithalatı yöntemlerinde bazı değişiklikler oldu. Osmanlı İmparatorluğu genişlerken fethettiği topraklardan pek çok esir aldı ve bunları köle yaptı, çok sayıda Balkan Hristiyan’ı Osmanlı topraklarına getirildi. Üstelik Osmanlı İmparatorluğu için köle ticareti oldukça verimli bir gelir kaynağıydı. İlk kez 1363 yılında I. Murat zamanında uygulanmaya başlayan “Pençik Kanunu”na göre köle ticareti yapanların Osmanlı Devleti’ne Pençik vergisi verilmesi zorunluydu. “Bu yasaya göre her beş esirden bir tanesi devlet adına vergi olarak alınıyordu. Eğer tüccarın elindeki köle sayısı beşten az ise 25 akçe veriyordu. Yani bir esirin değeri 125 akçe olarak kabul ediliyordu. I. Murat döneminde uygulamaya konulan Pençik Kanunu Osmanlı’da köleliğin kaldırıldığı yıla değin sürdü.
Fethedilen topraklardan getirilen genç erkeklerden birçoğu devşirme yöntemiyle askere alındı. Bunların arasından büyük vezirler ve ordu komutanları çıktı. On yedinci yüzyıl başlarında devşirme yönteminden vazgeçildi, Osmanlı’nın Avrupa içlerine ilerlemesi durdu ve sonra gerileme dönemi başladı. Kuzey Afrikalı korsanlar Avrupalı köle getirmeye devam ediyordu ama bunların sayıları pek fazla değildi. Güzel kızlar haremlere alındı ve esir erkeklerin bazıları fidye ödeyerek kurtulurken, bazıları da korsanlara katıldılar. Şansı olmayan Müslüman esirler gibi bazıları da Avrupalı deniz güçlerine yenilerek onların gemilerinde forsa olarak kürek çekmeye mahkum oldular.
Osmanlı İmparatorluğun köle ihtiyacı artık Kafkaslar’dan, Gürcistan ve diğer bölge ülkelerinden sağlanıyordu. Güzel Kafkas kızları haremlere girerken genç ve güçlü erkekler de Osmanlı ordusuyla hükümet dairelerinde ve ayrıca İran’da çalışma alanları buldular. Bu bölgeden gelen esir ve köle sayısı zamanla azaldı ama bitmedi, on dokuzuncu yüzyıl başlarında Rusların Kafkasya’yı işgaliyle devam etti. Diğer yandan Kırım Tatarları Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine saldırıp oralardan esir getirmeye başladılar. Bu esirler İstanbul ve diğer şehirlerdeki köle pazarlarına götürülüyordu. Ama Ruslar 1783’te Kırım’ı alınca Tatarların bu köle seferleri de son buldu. Beyaz köle kaynakları kuruyan Osmanlılar Afrika’ya yöneldiler ve on dokuzuncu yüzyıl boyunca Fas’tan Asya’ya kadar tüm ülkelere köle satacak kadar artırdılar kölelerin sayısını.
Ortaçağın ilk dönemlerinden sonra çok sayıda köle alınıp satılması sonucunda, İslam dünyası sınırları dışında köle ticareti büyük ölçüde arttı, çok sayıda insan, köle tacirlerinin kurbanı oldu, yakalanıp köle yapıldı ve satıldı. Savaş esirleri dışındaki kölelerin yakın bölgelerden alındığı Eski Dünyada köle ticareti daha çok bölgesel, yerel bir olaydı, kölelerin satıldığı pazarlarda her şey satılırdı. Esirlerin kendi yerlerinden alınarak uzak yerlere götürüldüğü İslam dünyasında köle ticareti daha karmaşık ve özeldi, köle ticaretinin yolları tüm İslam dünyasına yayılmış, Hıristiyan Avrupa’ya, Türk bozkırlarına ve siyah Afrika’ya kadar genişlemişti. Hemen her önemli ve büyük şehirde bir köle pazarı bulunuyordu. Yeni kölelerin satışa sunulduğu pazarlara önce hükümetin üst düzey yetkilileri gelip en iyi köleleri alır, onların arkasından da memurlar ve özel kişiler gelirdi. Köleler genelde açıkta değil, kapalı özel yerlerde satılıyordu; bu uygulama bazı bölgelerde on dokuzuncu, bazılarında da yirminci yüzyıla kadar sürdü.
İlgili resim

En Pahalı Köleler Şarkıcı ya da Dansöz Olanlardı

Köle fiyatları konusunda çok değişik bilgiler var ve bunlar bize yalnızca genel bir fikir veriyor. Ortaçağ Mısırı’ndan gelmiş bir belgedeki fiyatlar oldukça tutarlı. Köle kızların ortalama fiyatı yirmi dinar (altın para) ki bunun karşılığı iki yüz altmış altı dirhem (gümüş sikke) oluyor. Ortaçağ’a ait başka belgelerde daha yüksek fiyatlar var. Siyahi köleler iki ile üç yüz dirhem arasında, siyahi hadımlar ise bunun iki üç katı fiyatla satılıyormuş. Siyahi kadın kölelerin fiyatı beş yüz dirhem civarında, eğitilmiş şarkıcı ya da dansözlerin fiyatları ise on ile yirmi bin arasında değişiyor. Asker olabilecek beyaz esirlerin fiyatları daha yüksek. Orta Asya pazarlarında Türk kölelerin değerleri üç yüz dirhem ama diğer pazarlarda fiyatlar artıyor. Bağdat’ta dört ile beş yüz dirhem ediyorlar; beyaz bir köle kızın fiyatı ise bin dinar ve daha yüksek. On dokuzuncu yüzyıl ortalarında yazılmış bir Alman belgesine göre Türkiye’de, İstanbul’da eğitimli, güçlü bir siyah kölenin fiyatı dört, beş bin kuruş, yani iki ile üç yüz dolar arasında değişiyor, güzel bir beyaz kızın fiyatı ise elli bin kuruş ya da daha fazla. Genelde harem ağalarının fiyatları diğer erkeklerden daha yüksek, genç köleler yaşlılardan daha fazla para ederken, kadınlar erkeklerden daha pahalıya satılıyor.
Köleler evlerde, dükkanlarda, tarla ve fabrikalarda çalıştırılıyor, istisnalar dışında orduya alınmıyorlardı. İslam dünyasında köleler üretim işlerinde pek çalıştırılmadılar ama tam olarak evlerde de kullanılmadılar. Ortaçağlarda köleler çeşitli işleri başarıyla yapıyorlar, fabrikalarda çalışıyorlardı ve bu durum on dokuzuncu yüzyıla kadar devam etti. Ama kölelerin çoğu evlerde hizmetçi, uşak ve dükkanlarda yardımcı olarak çalıştırılıyordu ve İslam dünyası kölelerinin işleri genellikle bunlardı. Kölelerin çoğu siyahi, Hintliydi ve beyaz köle sayısı azdı. Daha sonraki dönemlerde köleler, esir düştükleri yerlerden son varış noktalarına gelene kadar çok acı çekmelerine karşın, bir aile yanına yerleştikten sonra rahatladılar ve çoğu da bir aile bireyi gibi kabul gördü. Ticaret yaşamında köleler genelde patronlarının yanında çıraklıkla işe başlıyorlardı ama içlerinde patron asistanı ve hatta bir süre sonra ortağı olanlar bile oluyordu.
Köle ve azat edilmiş eski köle aile yaşamında büyük rol oynuyordu. Harem ağaları haremlerin korunmasından sorumlu olan güvenli kişiler olarak görev yapıyorlar, ayrıca camilerde, türbelerde ve diğer kutsal yerlerde bekçi olarak çalışıyorlardı. Köle kadınlar genellikle cariye ya da hizmetçi oluyorlardı. Müslüman köle sahibi kadın kölesiyle yasal olarak cinsel ilişki kurabiliyordu. Özgür kadınlar da erkek köle sahibi olabiliyordu ama onların erkekler gibi köleleriyle cinsel ilişki kurma hakkı yoktu.
Kölelerin ekonomi alanındaki çalışmaları inşaat işleri dışında genellikle şehir dışında, kırsal yaşamda oluyordu ki bu konuda belge sayısı çok azdır. Ortaçağ İslam dünyasında şehirler uygarlaşıyordu. Şehirlerde yaşam konusunda oldukça çok sayıda bilgi ve belge bulunmasına karşın, kırsal kesimle ilgili hiçbir araştırma çalışması yapılmamış; bu konuda çok az bilgi ve belge bulunabiliyor. On altıncı yüzyıla kadar şehirler dışındaki yaşamla ilgili hiçbir bilgiye ulaşılamadı, ancak o yüzyıldan sonra Osmanlı arşivlerinde kırsal yaşamla ilgili bazı ipuçları çıktı ortaya. Çoğunluğu siyahi olan pek çok kölenin tarlalarda, maden ocaklarında ve bataklık kurutma gibi bazı özel işlerde kullanıldıklarına dair bazı bilgiler ve belgeler bulundu. Bazı köleler çok ağır işlerde çalıştırılmış; örneğin güney Irak’ta Zenc köleleri tuz göllerinden tuz üretme işlerinde kullanılmışlar, Sahra’daki tuz ve Nubia’daki altın madenlerinde yine zenciler çalıştırılmış. Büyük çiftlik arazilerinde, uçsuz bucaksız tarlalarda binlerce zenci ter dökmüş. Evlerde ve ticari işlerde çalışan köleler rahat yaşarken, açık havada çalışanlar korkunç zorluklarla karşılaşmış ve çoğu da ölmüşler. Yazılı belgelerden anlaşıldığına göre Sahra tuz madenlerinde beş yıldan fazla dayanan olmamış. Arapların Doğu’dan, Kuzey Afrika yoluyla İspanya’ya getirdikleri pamuk ve şeker kamışı tohumlarıyla tarıma başlamaları sonucu bölgede büyük çiftlikler oluştu. Bazı Osmanlı kayıtlarına göre devletin elinde olan pirinç tarlalarında da kölelerin çalıştırıldığı biliniyor. Ekonomik iş alanlarında genellikle erkek köleler çalışıyordu ama bazı işlerde köle kadınların çalıştığı da bir gerçek. İslam öncesi kadın kölelerin fahişe olarak çalıştırılması İslam yasasıyla yasaklandı ama yine de bunu yapanlar vardı.
Asker olan köleler köle nüfusunun bir anlamda aristokrasisini oluşturuyordu. Bunların içinde en önemlileri Avrasya steplerinden, Orta Asya’dan ve şimdi Çin Türkistanı olan bölgeden getirilen Türklerdi. Yalnız Türk köleler diğer kölelere benzemediğinden olacak, kısa bir süre sonra ya Abbasilerde olduğu gibi ordunun çekirdeğini oluşturuyor ya da Tolunoğulları gibi yabancı topraklarda kendi devletlerini kuruyordu. Ortaçağ Müslüman İspanya’da ve kuzey Afrika’da Slavlar da aynı rolü oynadılar ve daha sonra da Balkan ve Kafkasya köleleri de Osmanlı imparatorluğunda aynı görevleri yaptılar. Siyahi köleler de bazı dönemlerde asker oldular ama sayıları azdı ve görev süreleri de genelde kısa oluyordu.
Kölelerin en ayrıcalıklı olanları hiç kuşkusuz müzik, edebiyat ve eğlence hayatında insanları eğlendiren genç erkek ve kadınlardı. Ortaçağ’da şarkıcıların, dansözlerin ve müzisyenlerin büyük çoğunluğu, en azından köken olarak köleydi. Bunların belki de en ünlüsü Bağdat sarayındaki İranlı köle Ziryab’dı, daha sonra İspanya’ya gitti ve çeşnicibaşı oldu, Avrupa’ya kuşkonmazı da onun tanıttığı söylenir. Adlarını Arap tarihi ve şiirlerine yazdıran köle ya da azat edilmiş köle sayısı az değildir.
İlgili resim

İslam Ülkelerinde Köleliğin Yasaklanması

Bu konuda üzerinde durulması gereken konu, köleliğin yasaklanmasının İslam ülkelerinde farklı biçimde gerçekleştiğidir ve genellikle Batılı ülkelerin baskısı sonucu olmuştur. Bu ülkeleri üç kümede incelemek olanaklıdır.
Birinci küme Osmanlı İmparatorluğu ve Mısır’ı da kapsamaktadır. 1855 yılında Şeyhülislam Hicaz bölgesinde ve özellikle Mekke ve Medine sınırları içerisinde köle ticareti ve taşımacılığını yasaklayan ve 1882’de Mısır’da Ezher Şeyhi Şemseddin Anbabi köleliğe karşı fetva verdiler; ancak bu fetvalar köleliği tam olarak yasaklayan kapsamda değildi ve Batı’nın yaptığı baskılar sonucu çıkarılmıştı. Üstelik köleliği yasaklama girişimi oldukça tepki ve soruna neden olmuştu. Örneğin Şeyh Cemal, bu yasanın İslam hukukuna aykırı olduğunu savunarak çıkardığı karşı fetvada “Türkler Allah’ın yolundan sapıp kâfir olmuşlardır. Bundan dolayı Türklerin öldürülmesi vaciptir” deyince bölgedeki birçok Türk görevli çıkan isyanlar sonucunda saldırıya uğramış isyanların bastırılmasının ardından Hicaz bölgesi çıkarılan yasadan muaf tutulmuştu. Kısacası köleliği kaldırmak istemesi nedeniyle kafir ilan edilen Osmanlı, 2 yıllık bir gecikmenin ardından 1857 yılında köleliği kaldırabildi.
İkinci kümede Batı sömürgesi altındaki İslam ülkeleri bulunur. Bu ülkelerde kölelik, sömürgeci yöneticiler aracılığıyla yasaklandı ve bu ülkeler bağımsızlıklarını kazandıktan sonra da kölelik yasağını sürdürdüler.  Örneğin köleliğin en erken yasaklandığı ülkelerden biri 1846 yılında Tunus oldu.
Üçüncü küme ise Osmanlı İmparatorluğu dışında kalan ve sömürge olmamış İran ve Arap yarımadası ülkeleridir. Bu ülkeler kölelik kurumunu uzun süre korudular ve uluslararası baskının etkisiyle 20’nci yüzyıl ortalarında yasaklamak zorunda kaldılar. Ancak İslam şeriatına göre köleliğin yasaklanmasıyla ilgili bir fetva da çıkarmadılar. Katar 1952, Nijer 1960, Suudi Arabistan ve Yemen 1962, Birleşik Arap Emirlikleri 1964, Umman 1970 ve Moritanya 1981 yılında köleliği yasakladı.

3 Kasım 2016 Perşembe

Battani (El Battani) Kimdir? İlgilendiği Bilim Dalları ve Bilimin Gelişmesine Katkıları Neler?


Battani (El-Battani) ile ilgili görsel sonucu



Battani (El-Battani) Tam Adı, Doğum ve Ölüm Tarihleri

Tam ismi Ebu Abdullah Muhammed bin Cabir bin Sinan er-Rekki es-Sabi el-Battani kısaca Battani olarak bilinmektedir. Battani, 858 yılında Samarra yakınlarındaki Kars el-Cis kazası olan Harran bölgesinde dünyaya geldi. Yani günümüzde Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde doğmuştur. 929 yılında ise Irak’ta vefat etmiştir. Latin dilinde Albategnius, Albategni veya Albatenius olarak bilinir. Lakabı es-Sabi olan Battan’nin tam adına bakıldığında Müslüman olduğu anlaşılmaktadır.

El Battani’nin İlgilendiği Bilim Dalları

Battani, bir bilim adamıdır ve matematikçi, astrolog ve astronomdur. Yani Astronomi, Astroloji ve Matematik bilim dalları ile ilgilenmiştir.
Battani (El-Battani) ile ilgili görsel sonucu

Bilimin Gelişmesine Katkıları

Battani’nin Astronomi ve Astroloji Alanlarındaki Çalışmaları

El Battani, astronomi alanında en fazla bilinen başarılarısı Güneş Yılını ölçmesidir. Battani Güneş yılını 365 gün, 5 saat, 46 dakika ve 24 saniye olarak ölçmüştür. Ayrıca yaptığı diğer çalışmalar ile de dünyaca ünlü bir çok astronomi bilim adamlarını etkilemiştir. Bugün bilim dünyası Battani’ye verdikleri önemi göstermek için Ay’ın bir bölümüne Battani’nin Latince ismi olan Albategnius ismini vermişlerdir.
  • Battani, Batlamyus’un bir takım yanlışlarını düzeltmiş
  • Güneş ve Ay tablolarını derlemiş ve böylece Güneş’in dışmerkez kuvvetinin değiştiğini, modern astronomide Dünya’nın Güneş etrafındaki bir eliptik yörünge üzerindeki hareketinin eşitliğini keşfetmiştir.
  • Güneş bazı hareketlerini keşfetmiş
  • Gök küre ile ilgili çalışmalar yapmış
  • Hesaplamalarında az da olsa sinüs ve tanjant kullanmış ve böylece modern trigonometrinin temelini atmış,
  • Ekinoksların devinme hareketlerinin değerlerini ve ekliptik eğimi çok yakın bir oran bularak hesaplamıştır. Tablolarında devinim için tekdüze değerlendirmeler kullanmıştır.
  • Kopernik, Kopernik Devrimi’ni başlatan kitabında El-Battani’ye olan minnetini dile getirmiş ve birçok yerde El-Battani’den alıntılar yapmıştır.
el battani kimdir ilgilendiği bilim dalları çalışmaları

Battani’nin Matematik Alanındaki Çalışmaları

El-Battani, yaptığı çalışmaların hesaplamaların az da olsa sinüs ve tanjant kullanmıştır. Böylece günümüz trigonometrisinin temellerini atmıştır. En önemli başarılarından birisi de sin x = a cos x eşitliğini de formülle buldu. diğer yandan tanjant ve kotanjant tablolarını derlemiştir. En önemli çalışmalarından birisi de sekant ve kosekant tablolarıdır. Gölgelerin tablosu olarak isimlendirdiği bu tablo ile sekant ve kosekantın işteş fonksiyonlarını keşfetmiştir. Bu tablo 1’den 90’a kadar her bir dereceyi içermektedir.

Bilim Dünyasının El-Battani’ye Olan Saygınlığı

  • Orta Çağ batı dünyasında eserleri Latince`ye çevrilen ilk Müslüman bilim adamı oldu
  • Batılı bilim adamları yıllarca ayı onun ismiyle andı ve Ay’daki Albategnius kraterinin adı O’nun adına ithafen verilmiştir.
  • Star Trek: Voyager filminde Excelsior-class starship USS Al-Batani [sic] NCC-42995 adlı uzay gemisi Kathryn Janeway’in ilk uzay görevi olarak O’nun adıyla adlandırlmıştır.

Farabi Kimdir? İlgilendiği Bilim Dalları ve Bilimin Gelişmesine Katkıları Nelerdir?

farabi kimdir ilgilendiği bilim dalları çalışmaları

Farabi Tam Adı, Doğum ve Ölüm Tarihleri

Tam ismi Abu Nasr Muhammad al-Farab kısaca Farabi olarak bilinmektedir. Farabi, 870 yılında Kazakistan’ın Farab bölgesinde dünyaya geldi. 950 yada 951 yılında ise Suriye’nin Şam şehrinde vefat etmiştir. Batı’da Alpharabius ismi ile bilinmektedir. Kökenine dair kesin bilgi yok ama tahminler iki yönde; Türk yada Fars.

Farabi’nin İlgilendiği Bilim Dalları

Farabi, yaşadığı dönemde İslam’ın Altın Çağı’nda yaşamış ünlü bir filozof ve bilim adamıdır. Bunun yanı sıra gökbilimci, mantıkçı ve müzisyendir. Aristo’dan sonra ikinci üstad olarak isimlendirilmektedir. Farabi, Aristo’nun temel eserlerinin birçoğunu Arapça’ya yeniden çevirmiş, bu eserlerin daha iyi anlaşılabilmesini sağlayan şerhler yazmıştır. Bu yanıyla hem İslam dünyasında antik felsefenin anlaşılmasını sağlamış, hem de Arapça’nın bir felsefe dili haline gelmesine büyük bir katkı yapmıştır.

Farabi’nin Bilimin Gelişmesine Katkıları

Matematik, botanik, tıp, musiki, felsefe ve mantık alanında eserler yazmış büyük İslam alimidir. Farabi, ilimlerin sınıflandırılması ve mantık alanında kendine özgü yöntemler kullandı. İlimleri sırasıyla; dil, mantık, matematik, fizik ve metafizik, medeni ilimler şeklinde beş ana başlık altında sınıflandırdı. Farabinin yaptığı bu sınıflandırma, Aristo ile Kindinin yaptığı sınıflandırmalardan önemli farklılıklar göstermektedir. Fizik alanında da önemli çalışmalar yapan Farabi, sesin fiziki açıklamasını yapan ilk alimdir. Yaptığı deneyler sonucunda titreşimlerin dalga uzunluğuna göre azalıp çoğaldığını tespit etti.
Tıp alanında yaptığı çalışmalarda sağlıklı bir bedene sahip olmak için neler yapılması gerektiğini araştırarak bu doğrultuda tıp ilmi için yedi esası saptadı. Özellikle insan bedenindeki tüm organların tanınması, hastalıkların çeşitlerinin bilinmesi, ilaçlarla ilgili detaylı bilgilere sahip olunması konularına öncelik verdi. Yazdığı eserler ders kitabı olarak uzun süre okutulan Farabi, yalnızca İslam alimlerini değil, kendisinden sonra gelen birçok Batılı bilim adamını da etkiledi.

Farabi’nin Matematik Alanındaki Çalışmaları

Ünlü türk ve islam bilgini farabi, felsefe yanında matematiğe de çok büyük katkılar yapmıştır. Farabi’nin felsefi görüşlerinin analizi için onun biliminin bölümlerini incelemek gerekir. El-Farabi şöyle yazar:
“Bütün bilimlerin başı olarak eşyalara isim veren yani cevher kazandıran dilbiliminin olduğunu iddia ediyorum.
İkinci bilim gramerdir: O belirtilen eşyalara nasıl isim verileceğini konuşma ve sözün nasıl oluşacağını cevher durumunun ve bu sonuçtan çıkan aksanın nasıl ifade edileceğini öğretir.
Üçüncü bilim mantıktır: O mantık figürlerine göre bilinmeyeni bilmemiz ve neyin gerçek neyin yalan olduğunu anlamamız sayesinde onlardan yargı çıkarmak için hikâye cümlelerinin nasıl kullanılacağını öğretir.
Dördüncü bilim şiirdir.”
Sonra El-Farabi öğretim bilimlerini sayar ayı bilimleri (teorik ve pratik) Geometri Seyir bilimi Astroloji Ağırlık bilimi. Farabi ilimleri sınıflandırdı. Ona gelinceye kadar ilimler trivium (üçüzlü) ve quadrivium (dördüzlü) diye iki kısımda toplanıyordu. Nahiv mantık beyan üçüzlü ilimlere; matematik geometri musiki ve astronomi ise dördüzlü ilimler kısmına dahildi. Farabi ilimleri; fizik matematik aaaafizik ilimler diye üçe ayırdı. Onun bu metodu Avrupalı bilginler tarafından kabul edildi.

Farabi’nin Astronomi Alanındaki Çalışmaları

Ortaçağ’da gökbilim bilgilerinin İslam bilginlerince geliştirildiği ve bu bilgilerin sonradan Batı’ya aktarıldığı görülür. Gökbilimi geliştiren bu İslam bilginlerinden başında Farabi gelir. Onun fikrine göre sadece astronomi ve matematik gerçek bilgiler verir. Hava titreşimlerinden ibaret olan ses olayının ilk mantıklı izahını Farabi yaptı. O, titreşimlerin dalga uzunluğuna göre azalıp çoğaldığını deneyler yaparak tespit etti.Bu keşfiyle musiki aletlerinin yapımında gerekli olan kaideleri buldu.

Farabi’nin Felsefe Alanındaki Çalışmaları

İslam disiplini içinde yetişmiş büyük Türk düşünürü Farabi, Farab kentinde doğmuştur. İslam felsefisinin gelişmesinde büyük rol oynamıştır. Farabi’nin felsefesi özetle şudur: İslam felsefesine zihinciliği getirmekle kalmamış, bu felsefenin ilk kez kapılarını açan da kendisi olmuştur. O, metafiziğe mantık yoluyle ulaşmış, İslam diniyle felsefe arasında sıkı bir ilişki kurmuştur. Farabi, Aristoteles mantığına dayanan usçu bir metafizik oluşturmuştur. Amacı, Aristoteles’i, biraz da Plotinos’un yardımıyla, İslam diniyle uzlaştırmaktı.
Bununla da yetinmemiş, İslam dinini de bilimle uzlaştırmaya çalışmıştır. Farabi, aynı zamanda hekim ve müzikçiydi. Yüzden çok kitap yazmış; Aristoteles, Platon, Zenon, Plotinos gibi Yunan düşünürlerini yorumlamış, bunların görüşlerine kendi görüşlerini katmıştır. İbni Sina ve İbni Rüşd, onun manevi öğrencileridir, ama Farabi’nin ünü onlar kadar yayılamamıştır.

Farabi’nin Gökbilim Alanındaki Çalışmaları

Farabi İslam filozofu. İbni Ebi Üseybia, Şemseddin eş-Şehrezûrî’ye dayananlara göre Fars kimilerince de Farabi’nin El-Türkî nisbesini ilave ederek hareketle Türkî ailenin çocuğu olduğunu iddia eden İbni Halikan’a dayanarak Türk olduğunu söyleyenler de vardır. 14. yüzyıl tarihçilerinden İbn Kesir, Farabi’nin Türk filozof olduğunu belirtmektedir.
Farabi, ilimleri sınıflandırdı. Ona gelinceye kadar ilimler trivium (üçüzlü) ve quadrivium (dördüzlü) diye iki kısımda toplanıyordu. Nahiv, mantık, beyan üçüzlü ilimlere; matematik, geometri, musiki ve astronomi ise dördüzlü ilimler kısmına dahildi. Farabi ilimleri; fizik, matematik, metafizik ilimler diye üçe ayırdı. Onun bu metodu, Avrupalı bilginler tarafından kabul edildi.
Hava titreşimlerinden ibaret olan ses olayının ilk mantıklı izahını Farabi yaptı. O, titreşimlerin dalga uzunluğuna göre azalıp çoğaldığını deneyler yaparak tespit etti.Bu keşfiyle musiki aletlerinin yapımında gerekli olan kaideleri buldu. Aynı zamanda tıp alanında çalışmalar yapan Farabi, bu konuda çeşitli ilaçlarla ilgili bir eser yazdı. Farabi insanı tanımlarken alem büyük insandır; insan küçük alemdir. Diyerek bu iki kavramı birleştirmiştir. İnsan ahlakının temeli, ona göre bilgidir; akıl iyiyi kötüden ancak bilgiyle ayırır.

Farabi’nin Eserleri

Farabi sadece bir alanda değil birden fazla birçok alanda çalışmalar yapmış ve bilime inanılmaz katkıları olmuştur. Felsefe, mantık, uygulamalı bilimler, ilahiyat, siyaset, ahlak felsefesi ve dil felsefesi alanlarında çok sayıda eserler bırakmıştır. Bunların yanı sıra Farabi’ye ait olduğu iddaa edilen bazı eserlerde var.

Farabi Felsefe Alanındaki Eserleri

  • Felsefe öğrenmeden önce takdim esilmesi lâzım gelen şeyler kitabı (Kitâb-ü mâ yenbağî en mukaddeme kable taallüm-il felsefe)
  • İlimlerin sayımı kitabı (Kitâb-u İhsâ-il-ulûm)
  • İlimlerin mertebeleri (Merâtib-ül-ulûm)
farabi eserleri nelerdir

Farabi Mantık ve Dil Felsefesi Alanındaki Eserleri

  • Harfler kitabı (Kitâbul-Hurûf)
  • Mantıkta Kullanılan Lafızlar (Kitâbu’l-Elfâz)
  • Mantığa başlangıç (Al-Tavti’a fı’1-Mantık)
  • Mantık Sanatına Başlamak İsteyen Bir Kimsenin Bilgi Edinmek Zorunda Bulunduğu Bütün Hususlara Dair Olan Bölümler (el-Fusûlu’l-Hamse)
  • Mantık kitapları dergisi (Cevâmi’-ü kütüb-il-mantık)
  • Mantığa giriş kirabı (Kitab-üş müdhal fi’l-mantık)
  • Mantık sanatında gerekli olan fasıllar (Fusûl-u yuhtâc ileyhâ f’i sınâat-il-mantık)
  • Küçük kıyas kitabı (Kitâb-ü kıyâs sagîr)
  • Kitâbu Makûlât
  • Kitâbu’l-Kıyas
  • Kitâbu’l-Burhan
  • Kitâbu’l-Cedel
  • Kitâbu’l-İbâre
  • Şerhu Kitâbi’l-İbâre
  • Kitâbu İsâguci
  • Kitâbu’l-Emkineti’l-Muğâlata
  • Peri Hermeneias Muhtasarı
  • Eflâtun ve Aristoteles’in Görüşlerinin Uzlaştırılması (el-Cem Beyne’r Re’yeyn el-Hakimeyn Eflâtun el-İlâhi ve Aristûtâlîs)
  • Safsata hakkında kitap (Kitâb-ün fî’s-safsata)
  • Hitabet hakkında kitap (Kitâb-ün fi’l-hitâbe)
  • El-Elfazu’l-Müsta’mele fi’l-Mantık

Farabi Uygulamalı Bilimler Alanındaki Eserleri

  • Yıldızlar üzerine doğru olan ve olmayan şeyler hakkında nükteler kitabı (Kitâb-ün-nüket fî-mâ yesihhü velâ yesihhü min ahkâm-in-nücüm)
  • Büyük musiki kitabı (Kitâb-ül-mûsîkî’l-kebîr)
  • Musikiye giriş kitabı (Kitâb-ül-mğdhal fî’l-mûsîkî)

Farabi İlahiyat Alanındaki Eserleri

  • Akıl hakkında kitap (Kitâb-ün fi’l-akl)
  • Önemli sorular kitabı (Kitâb-ü uyûn-il-mesâil)
  • Bir ve birlik kitabı (Kitâb-ül-vâhid ve’l-vahde)
  • Filozof Aristoteles’in amaçları (Kitâb-ül agrâz-il-Hâkîm Aristôtâlis)
  • Platon felsefesi (Kitâb-u felsefet-i Eflatûn)
  • Aristo Felsefesi (Felsefet Aristutalis)
  • Felsefe soruları ve onların cevapları (El-mesâil-ül-felsefîye ve’l-ecvibet-ü’anha)

Farabi Siyaset ve Ahlak Felsefesi Alanındaki Eserler

  • Mutluluğu kazanma kitabı (Kitâb-ü tahsil-il saâde)
  • Mutluluk yolunu gösterme kitabı (Kitâb-üt-tenbîh alâ sebil-il-saâde)
  • Faziletli şehir halkı fikirlerinin esasları (Kitâb-ün fî mebâdî ârâ-i ehl-il Medînet-il-fâzıla)
  • Şehir siyaseti kitabı (Kitâb-ül-siyâset-il-medeniye), Varlıkların başlangıcı (Mebâdi ‘l-mevcûdât)
  • Platon’un sözleri kitabı (Kitâb-ül-elfâz-il-Eflâtuniye)

Farabi’ye Ait Olduğu İddaa Edilen Diğer Eserler

  • İki filozofun fikirlerini birleştirme kitabı (Kitâb-ül-cem’i beyn re’yey-il-hâkimeyn)
  • Hikmetlerin yüzük taşları kitabı (Kitâb-ü füsûs-il-hikem)
  • İkinci öğretmen (Et-Ta’lîm-üs-sâni)

Biruni Kimdir? İlgilendiği Bilim Dalları ve Bilimin Gelişmesine Katkıları

biruni kimdir ilgilendiği bilim dalları çalışmaları

Biruni Tam Adı, Doğum ve Ölüm Tarihleri

Tam ismi Ebu Reyhan Muhammed bin Ahmed el-Birûnî kısaca Biruni olarak bilinmektedir. Biruni, 973 yılında Özbekistan’ın Harezm bölgesinde dünyaya geldi. 1048 yılında ise Afganistan’ın Gazni şehrinde vefat etmiştir. Batı’da Alberuni yada Aliboron isimleri ile bilinmektedir. Kökeni ise Fars’tır ve Müslümandır.

Biruni’nin İlgilendiği Bilim Dalları

Biruni birden fazla bilim dalı ile ilgilenmekte idi. Bunlar gökbilim, matematik, doğa bilimleri, coğrafya ve tarih bilim alanları idi.

Biruni’nin Matematik Alanında Yapılan Çalışmalar


Bîrûnî’nin matematikçi yönü, en çok bilinen yönüdür. Yaşadığı yüzyılın en büyük matematikçisi olan Bîrûnî, trigonometrik fonksiyonlarda yarıçapın bir birim olarak kabul edilmesini öneren ilk kişi olupsinüs ve kosinüs gibi fonksiyonlara sekant, kosekant ve kotanjant fonksiyonlarını ilave etmiştir. Bîrûnî’nin bu yönü Batı Dünyası tarafından ancak iki asır sonra keşfedilip kullanılabilmiştir.
Bîrûnî’nin trigonometriyi kullanarak bir dağın yüksekliğini ölçtüğü, sonra da yükseltisini bildiği bu noktadan ufuk alçalması açısının ölçülmesi yoluyla meridyen yayı uzunluğunu hesaplaması da geometri açısından önemli bir çalışmasıdır. Meridyen yayı uzunluğunun ilk kez Bîrûnî tarafından bu yöntemle bulunması yaygın bir kanıdır. Ancak Bîrûnî bu yöntemi başka bir bilginden aldığını belirtmiştir.

Biruni’nin Astronomi Alanında Yapılan Çalışmalar

Biruni, ekliptik eğimi en yakın olarak ölçen bilim adamıdır. Bîrûnî’nin astronomi alanında yaptığı çalışmaların başında Sultan Mesut’a 1010’da sunduğu “Mesudî fi’l Heyeti ve’n-Nücum” adlı yapıtı gelmektedir. Bu yapıt günümüze gelmiş olup bu konuda yaptığı çalışmalarının bir kısmı kayıptır. Kanun adlı eserinde Aristo ve Batlamyus’un görüşlerini tartışma konusu yaparak Dünya’nın kendi ekseninde dönüyor olma olasılığı üzerinde durması bilim tarihi açısından önemlidir. Ancak bu konuda kesin bir sonuca varamadığı varsayılan Bîrûnî’nin günümüze değin bu konuda bir eseri ulaşmamıştır.
“Nihâyâtü’l-Emâkin” (Türkçe: Mekânların Sonları) adlı yapıtı, coğrafyadan, jeoloji ve jeodeziye kadar bir dizi konudaki yazılarını içerir. Sultan Mesut’a sunduğu “el-Kanunü’l-Mesudi”, Bîrûnî’nin astronomi alanındaki en önemli yapıtıdır. Bilim tarihçilerine göre o, Kopernik’le başlayan çağdaş astronominin temellerini atmıştır.
Ayrıca gerilim düzleminin gök apsisine göre eğikliğini de (enlem eğikliği) Kas, Gürgenç ve Gazne’de yaptığı çeşitli hesaplamalarla aslına çok uzak değerlerde bulmuştur. Ayrıca birçok elementli ve bileşikli hesaplayabilmiştir. Boylamın belirlenmesi gerilimininkine nazaran daha zor olduğundan Bîrûnî, iki nokta arasındaki boylam farkını enleme ve aradaki toplam uzaklığa dayanan bir formülle hesaplama yoluna gitmiş, ölçme ve gözlemlerinde hata payını en aza indirgemek için uğraşmıştır. Bunun yanında gözlem aletlerinin boyutunu büyütmek yerine onları çapraz çizgilere bölmeleyerek duyarlılığı arttıracağını keşfederek verniye ilkesinin temellerini atmıştır.

Biruni’nin Diğer Bilim Alanlarında Yapılan Çalışmalar

Bîrûnî, “Kitâbü’l-Camahir fi Mârifeti’l-Cevâhir” (Türkçe: Cevherlerin özellikleri üstüne) adlı yapıtında 23 katı maddenin ve altı sıvının özgül ağırlıklarını bugünkü değerlerine çok yakın olarak saptamıştır. Aynı şekilde Hint tarihi hakkında da kitap yazan Bîrûnî, Hintlerin inandığı boş inançları, inanışlarını, yaşam biçimlerini ve gelenek-görenekleri çok ayrıntılı olarak anlatmış, bunu yaparken tamamen tarafsız ve önyargılardan uzak davranmıştır.
Tıp alanında da birçok eser veren Birûni, döneminde bir kadını sezaryenle doğum yaptırmayı başarmıştır. Şifalı otlar ve birtakım ilaçlar üzerine yazdığı “Kitabu’s Saydane”, Birûni’nin son yapıtı olmakla beraber 1050’de yazılmıştır. Bu kitapta üç bin kadar bitkinin neye yaradığını ve nasıl kullanıldığı yazmaktadır. İlaçların yanında o bitkinin Arapça,Farsça, Yunanca, Sanskritçe ve Türkçe gibi başka dillerdeki adının yer alması etimolojik açısından çok önemli bir gelişmedir.
Bilimsel bakış açısı olarak İbn Sînâ’nın Aristo tarzı düşüncesine karşı çıkan Bîrûnî, tek tanrı inancını benimseyerek Evren’in bir başlangıcının olduğunu, öncesiz bir Evren’in tanrının gereksiz sayılması demek olduğunu savunmuştur. İbn Sînâ’nın bu tarz yaklaşımına sürekli karşı çıkan Bîrûnî’nin İbn Sînâ ile yazışırken yaptığı tartışmalardan bir kısmı günümüze kadar ulaşmıştır.
Öte yandan Bîrûnî, astroloji gibi bilim sayılmayan bir konuyla da ilgilenmiş ve “Kitâbu’t Tefhim fî Evâili Sanaati’t-Tencîm” adında bir astroloji eseri yazmıştır. Ancak simya, efsun,büyü gibi diğer akıl dışı alanlar üzerinde çalışmadığı gibi bunlara karşı çıkmıştır. Bunun yanında Bîrûnî, devletlerin tarihlerini incelerken ekonomik nedenleri araştırarak devletlerin ilişkilerinin altında dînî nedenler aranmasının yanlış olduğunu öne sürmüştür.
Batı’da “Aliboron” adıyla bilinen Bîrûnî’nin yapıtları birçok Batı diline çevrilmiştir. Bîrûnî, hiçbir eserinde tek bir bilime veya konuya bağlı kalmadan bilimi tek bir bütün olarak gören bir ansiklopedisttir.

Biruni’nin Eserleri

  • El-Âsâr’il-Bâkiye an’il-Kurûni’i-Hâli-ye
  • El-Kanûn’ül-Mes’ûdî
  • Kitâb’üt-Tahkîk Mâ li’l-Hind
  • Tahdîd’ü Nihâyeti’l-Emâkin li Tas-hîh-i Mesâfet’il-Mesâkin
  • Kitâbü’l-Cemâhir fî Mâ’rifet-i Cevâ-hir
  • Kitâbü’t-Tefhîm fî Evâili Sıbaâti’t-Tencîm
  • Kitâbü’s-Saydele fî Tıp

31 Ekim 2016 Pazartesi

Osman Gazi [Tek Part / Full] - Radyo Tiyatrosu - Sesli Kitap

OSMAN GAZİ
BabasıErtuğrul Gazi
Annesi: Hayme Hatun
Doğumu: Söğüt, 1258
Ölümü: Bursa, 1326
Saltanatı: 1281 - 1326
Devlet Sınırları16.000 km2

HAYATI
Osmanlı Devleti'nin kurucusu olan Osman Gazi 1258'de Söğüt'te doğdu. Babası Ertuğrul Gazi, annesi Hayme Hatun'dur. Osman Gazi uzun boylu, yuvarlak yüzlü, esmer tenli, ela gözlü ve kalın kaşlıydı. Omuzları arası oldukça geniş, vücudunun belden yukarı kısmı aşağı kısmına oranla daha uzundu. Başına kırmızı çuhadan yapılmış Çağatay tarzında Horasan tacı giyerdi. İç ve dış elbiseleri geniş yenliydi.

Osman Gazi değerli bir devlet adamıydı. Dürüst, tedbirli, cesur, cömert ve adaletliydi. Fakirlere yedirip, giydirmeyi çok severdi. Üzerindeki elbiseye kim biraz dikkatlice baksa, hemen çıkartıp ona hediye ederdi. Her ikindi vakti kendi evinde kim varsa onlara ziyafet verirdi.

Osman Gazi, 1281 yılında Söğüt'te Kayı Boyu'nun yönetimine geçtiğinde henüz 23 yaşındaydı. Ata binmekte, kılıç kullanmakta ve savaşmakta çok ustaydı. Aşiretin ileri gelenlerinden Ömer Bey'in kızı Mal Hatun ile evlendi ve bu evlilikten ilerde Osmanlı Devleti'nin başına geçecek olan oğlu Orhan Gazi doğdu.

Osman Gazi, Ahi Şeyhlerinden Edebali'nin görüşlerine değer verir ve ona saygı duyardı. Sık sık Şeyh Edebali'nin Eskişehir Sultanönü'ndeki Dergahına gider ve misafir kalırdı.

Osman Gazi bir gece Şeyh Edebali'nin dergahında misafirken, bir rüya gördü. Sabah olunca hemen Şeyh Edebali'ye koşup, ona şöyle dedi: 
"Şeyhim, rüyama girdiniz. Göğsünüzden bir ay çıktı. Yükseldi, yükseldi, sonra benim koynuma girdi. Göbeğimden bir ağaç büyümeye başladı. Büyüdü, yeşillendi. Dal, budak saldı. Dallarının gölgesi bütün dünyayı tuttu. Rüyam ne manaya gelir

Şeyh, bir süre sustuktan sonra ona şöyle dedi:
"Müjdeler olsun ey Osman! Hak Teala, sana ve senin evladına saltanat verdi. Bütün dünya, evladının himayesinde olacak, kızımda sana eş olacak."

Bu olaydan sonra Şeyh, kızı Bala Hatun'u Osman Bey'e verdi. Bu evlilikten de Alaeddin doğdu.

Anadolu'da kurulup, 600 yıllık bir tarih diliminde ve üç kıtada hüküm süren Osmanlı Devleti'nin kurucusu Osman Gazi, 1326'da Bursa'da Nikris hastalığından öldü. Vefat ettiğinde geriye bıraktığı mal varlığı şunlardı: Bir at zırhı, bir çift çizme, birkaç tane sancak, bir kılıç, bir mızrak, bir tirkeş, birkaç at, üç sürü koyun, tuzluk ve kaşıklık.

Erkek çocukları: Pazarlı Bey, Çoban Bey, Hamid Bey, Orhan Bey, Alaeddin Ali Bey, Melik Bey, Savcı Bey
Kız çocukları: Fatma Hatun





Benzer Konular (Similar Topics)(Похожие темы)( Sujets similaires) ( Ähnliche Themen) (مواضيع مماثلة)